Το φαινόμενο των αυτοκτονιών στις φυλακές

Ευθυμία Καλούδη,
Ψυχολόγος, MSc Κοινωνικής Ψυχιατρικής

Με το πέρασμα των ετών, όλο και περισσότερες έρευνες υποδεικνύουν τη σύνδεση μεταξύ αυτοκτονίας και βίας. Υψηλά ποσοστά αυτοκτονιών έχουν παρατηρηθεί στις φυλακές πολλών κρατών. Οι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου για την αυτοκτονία τροφίμων με μικρή ποινή φυλάκισης είναι η ανεπάρκεια των ψυχιατρικών υπηρεσιών μέσα στη φυλακή, η πτωχή επικοινωνία μεταξύ των μελών του προσωπικού, η έλλειψη εξειδίκευσης του προσωπικού των φυλακών στις αυτοκτονικές συμπεριφορές και η εκτίμηση μιας απόπειρας ως «χειριστικής» με αποτέλεσμα την υποβάθμιση της σημασίας της. Οι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου για την αυτοκτονία τροφίμων με μεγαλύτερη ποινή φυλάκισης αφορούν σε δημογραφικά χαρακτηριστικά, συνθήκες φυλάκισης, διαπροσωπικές σχέσεις με τους συγκρατούμενους, ιστορικό βίαιης συμπεριφοράς, ύπαρξη ψυχικής ασθένειας και διαταραγμένες οικογενειακές σχέσεις. Κάποιες από τις κυριότερες στρατηγικές που έχουν προταθεί για την κλινική διαχείριση των αυτοκτονικών τροφίμων είναι η άμεση εκτενής εξέταση όλων των ατόμων για αυτοκτονικότητα, ύπαρξη ψυχικής ασθένειας αλλά και εξάρτηση από το αλκοόλ ή από άλλες ουσίες, η στενή παρακολούθηση, η αποφυγή μοναχικών κελιών, η εκπαίδευση ολόκληρου του προσωπικού στην αναγνώριση σημείων αυτοκτονικότητας και η συνεχιζόμενη εκτίμηση των τροφίμων που ανήκουν στις ομάδες υψηλού κινδύνου. Οι μελλοντικές έρευνες θα ήταν σκόπιμο να εστιαστούν στην επιθετικότητα, η οποία πιθανότατα αποτελεί το κοινό στοιχείο που «κρύβεται» πίσω από τις δύο αυτές συμπεριφορές, ώστε να υπάρχει καλύτερη κατανόηση, πρόβλεψη και πρόγνωση των καταστροφικών αυτών συμπεριφορών.

Εισαγωγικά στοιχεία

Η αυτοκτονία θεωρείται μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας με αυξητικές τάσεις σε πολλές ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες. Ιστορικά, η αυτοκτονία αρχικά είχε ειδωθεί από την πλευρά της θρησκείας και της ηθικής. Παρόλα αυτά, τις τελευταίες δεκαετίες αρκετές βιολογικές και κοινωνιολογικές θεωρίες έχουν προσπαθήσει να αναλύσουν το πολυπαραγοντικό αυτό φαινόμενο. Πιο συγκεκριμένα, οι παράγοντες που κυρίως έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονίας είναι οι εξής: κοινωνικο-δημογραφικοί παράγοντες, ψυχιατρική νοσηρότητα, προβλήματα σωματικής υγείας, βιολογικοί παράγοντες (Jacobs et al, 2003).

Το φαινόμενο της βίας, στενά συνυφασμένο με την επικινδυνότητα, βρίσκεται στο επίκεντρο της ενασχόλησης του κοινού. Είναι γνωστό επίσης, όσον αφορά στη σχέση της βίας με την ψυχική υγεία, ότι υπάρχει διαδεδομένη η πεποίθηση πως οι «ψυχασθενείς» είναι επικίνδυνα άτομα. Ωστόσο, αυτό δεν είναι καθόλου βέβαιο καθώς οι ψυχιατρικοί ασθενείς, οι οποίοι δεν έχουν επιδείξει εγκληματική δραστηριότητα πριν τη νοσηλεία τους, συνδέονται μάλλον με λιγότερο βίαιη συμπεριφορά από ότι ο γενικός πληθυσμός (Smith et al, 2009). Όπως η αυτοκτονία, έτσι και η βία είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο. Χαρακτηριστικά όπως η προηγούμενη βίαιη συμπεριφορά, η ηλικία και το φύλο, το κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο, η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά καθώς και η κατάχρηση αλκοόλ και άλλων ουσιών φαίνεται ότι είναι κοινά στους ανθρώπους που καταφεύγουν στη βία. Επιπλέον στοιχεία της παιδικής ηλικίας όπως είναι η γονεϊκή αποστέρηση και κακοποίηση, η πρώιμη έκθεση σε βία, οι συχνές διακοπές της οικογενειακής ζωής, οι εκρήξεις θυμού και τα προβλήματα με μορφές εξουσίας αναφέρονται ως παράγοντες επικινδυνότητας. Σαφώς, στην αιτιολογία της εμφάνισης μιας βίαιης συμπεριφοράς αλληλοδιαπλέκονται με τους περιβαλλοντικούς παράγοντες που προαναφέρθηκαν, και βιολογικοί όπως είναι η μειωμένη σεροτονινεργική δραστηριότητα (Rada, 1981).

Η σχέση της αυτοκτονίας με τη βία έχει απασχολήσει πολλούς μελετητές για αρκετά χρόνια. Τον περασμένο αιώνα, ο Sigmud Freud υποστήριξε ότι η αυτοκτονία είναι μια έκφραση θυμού απέναντι σε ένα αντικείμενο αγάπης η οποία στρέφεται προς τον ίδιο τον εαυτό (Freud, 1915). Αργότερα, ο Menninger (1938) περιέγραψε την αυτοκτονία ως μια ικανοποίηση των αυτοκαταστροφικών τάσεων, οι οποίες περιλαμβάνουν «μια ευχή του ατόμου να σκοτώσει, μια ευχή να σκοτωθεί και μια ευχή να πεθάνει».

Τα επόμενα χρόνια, η αυτοκτονία και η ανθρωποκτονία θεωρούνταν ότι είχαν μια αντίστροφη σχέση. Για παράδειγμα, οι Henry και Short (1954) υποστήριξαν ότι η ανθρωποκτονία ήταν η απάντηση της χαμηλότερης κοινωνικής τάξης σε «εξωτερικούς εξαναγκασμούς», ενώ η αυτοκτονία θεωρήθηκε ως η αυτοκαταστροφική αντίδραση της υψηλότερης κοινωνικής τάξης στις απογοητεύσεις και τις ματαιώσεις. μεταγενέστερες έρευνες έχουν δείξει ότι η ανθρωποκτονία είναι πιο διαδεδομένη στα χαμηλότερα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα (Smith and Parker, 1980), ενώ η αυτοκτονία συναντάται σε όλα τα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα (Breed, 1963; Maris, 1975). Παρόλα αυτά, οι αποδείξεις γι’ αυτήν την αντίστροφη κοινωνικο-οικονομική σχέση εντός των χωρών είναι ελλιπείς.

Παρόλο που η αυτοκτονία και η βία έχουν μελετηθεί για δεκαετίες ως ανεξάρτητες συμπεριφορές από τους ψυχιατρικούς ερευνητές, πολύ συχνά οι δύο αυτές καταστάσεις θεωρείται ότι συνδέονται. Πρόσφατα, οι ερευνητές εμφάνισαν μια τάση να αντιλαμβάνονται την αυτοκτονία και τη βία ως αλληλοεπικαλυπτόμενα φαινόμενα. Φυσικά, τα περισσότερα αυτοκτονικά άτομα δε θα υπάρξουν ποτέ βίαια και τα περισσότερα βίαια άτομα δε θα υπάρξουν ποτέ αυτοκτονικά (Hawton and Heeringen, 2000). Ωστόσο, οι μελέτες των ψυχιατρικών και ιατροδικαστικών πληθυσμών έχουν δείξει ότι το 30% περίπου εκείνων οι οποίοι είναι βίαιοι έχουν ένα ιστορικό αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς. Επιπλέον, ένα ποσοστό 10-20% περίπου των ανθρώπων που έχουν αυτοκτονικές τάσεις έχουν ένα ιστορικό βίαιης συμπεριφοράς (van Praag et al, 1990).

Στην παρούσα εργασία, βασικός στόχος είναι να περιγραφεί το φαινόμενο των αυτοκτονιών στις φυλακές. μέσα από την παρουσίαση των συγκεκριμένων πληθυσμών με ταυτόχρονη αυτοκτονική και βίαιη συμπεριφορά, γίνεται προσπάθεια για ενίσχυση της σύνδεσης των δύο αυτών συμπεριφορών.

Οι αυτοκτονίες στις φυλακές

Στατιστικά στοιχεία – Αιτιοπαθογένεια

Υπολογίζεται ότι δέκα εκατομμύρια άνθρωποι, κατά προσέγγιση, είναι τρόφιμοι σε φυλακές παγκοσμίως. μάλιστα, αυτός ο αριθμός αυξήθηκε περίπου κατά ένα εκατομμύριο την προ- ηγούμενη δεκαετία. Οι ψυχικές διαταραχές είναι πιο συχνές στα συγκεκριμένα άτομα, σε σχέση με το γενικό πληθυσμό. Επιπλέον, υψηλά ποσοστά αυτοκτονιών έχουν παρατηρηθεί στις φυλακές πολλών κρατών. Ακόμη, έχει φανεί ότι οι φυλακισμένοι βρίσκονται σε ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο για αυτοκτονία, αλλά και για θάνατο από κατάχρηση ουσιών, αμέσως μετά την αποφυλάκισή τους. Πολλοί τρόφιμοι επιστρέφουν στην κοινωνία «κουβαλώντας» σωματικές και ψυχιατρικές ασθένειες, οι οποίες είναι αθεράπευτες και σε κάποιες περιπτώσεις επιδεινωμένες (Fazel and Baillargeon, 2010). Η ύπαρξη ψυχικής ασθένειας και η κατάχρηση ουσιών αλληλοεπηρεάζονται με το στίγμα που αφορά στη φυλάκιση και έτσι παρεμποδίζεται η ομαλή κοινωνική επανένταξη των τροφίμων. Επιπλέον, ενδέχεται να συμβάλλουν σε αυτήν την κατάσταση οι αδυναμίες στη φροντίδα και τη θεραπεία μετά την αποφυλάκιση. Από την οπτική της δημόσιας υγείας, λοιπόν, οι σωματικές και ψυχιατρικές ασθένειες των τροφίμων των φυλακών αποτελούν μια πρόκληση (Kariminia et al, 2007). Αρκετές μελέτες έχουν γίνει προκειμένου, αφενός να βελτιωθεί ο σχεδιασμός στρατηγικών πρόληψης της αυτοκτονίας στις φυλακές κι αφετέρου να υπάρξει καλύτερη κατανόηση της σύνδεσης μεταξύ της αυτοκτονίας και της βίας. Οι μελέτες αυτές έχουν γίνει σε ανοικτά τμήματα φυλακών (<24ωρη κράτηση), σε τροφίμους που αναμένουν να υποβληθούν σε εξετάσεις ή έχουν επιβαρυνθεί με καταδικαστική απόφαση για ποινή φυλάκισης μικρότερη από ένα χρόνο καθώς και σε φυλακές όπου οι τρόφιμοι έχουν καταδικαστεί με ποινή μεγαλύτερη του ενός έτους. Τα ποσοστά των αυτοκτονιών αλλά και των χαρακτηριστικών των τροφίμων που είναι αυτοκτονικοί, ενδέχεται να μεταβάλλονται και συνήθως εξαρτώνται από το είδος του σωφρονιστικού συστήματος (Lester and Danto, 1993).

Η αυτοκτονία είναι η κύρια αιτία θανάτου στις φυλακές του Ηνωμένου Βασιλείου (τρόφιμοι με ποινή φυλάκισης μικρότερη του ενός έτους) σε ποσοστό, κατά προσέγγιση, εννέα φορές μεγαλύτερο από αυτό που παρατηρείται στο γενικό πληθυσμό (Hayes and Kajdan, 1981; Hayes and Rowan, 1988). Ωστόσο, ο ακριβής και αληθής αριθμός των αυτοκτονιών στις φυλακές του Ηνωμένου Βασιλείου είναι πιθανότατα πολύ μεγαλύτερος από αυτόν που καταγράφεται στα αρχεία (Hayes and Kajdan, 1981; Hardyman, 1983). Οι μοναδικές δύο διεθνείς μελέτες που έχουν γίνει μέχρι τώρα στις Η.Π.Α. έχουν δείξει ότι οι περισσότεροι από τους τροφίμους που πραγματοποιούν απόπειρες αυτοκτονίας μέσα στις συγκεκριμένες φυλακές είναι άγαμοι (52-54%), λευκοί (67-72%),  άνδρες (94-96%) και ηλικίας 18-27 ετών (43-54%). Η απόπειρα αυτοκτονίας γίνεται συνήθως με απαγχονισμό (94-97%), κατά τη διάρκεια της τοποθέτησης του τροφίμου στην απομόνωση (67-68%), κατά τη διάρκεια του πρώτου 24ώρου της φυλάκισης (51- 52%) ενώ αρκετές πραγματοποιούνται μέσα στις τρεις πρώτες ώρες (Hayes and Kajdan, 1981; Hayes and Rowan, 1988). Εκείνοι που πραγματοποιούν την απόπειρα αυτοκτονίας κατά τη διάρκεια του πρώτου 24ώρου της κράτησής τους έχουν συνήθως καταδικαστεί σε μικρότερη ποινή για παραβάσεις, μη βίαιες, που κυρίως σχετίζονται με το αλκοόλ ή/και με άλλες ναρκωτικές ουσίες (Danto, 1989; Hayes and Kajdan, 1981; Hayes and Rowan, 1988). Πολλά από αυτά τα άτομα, πριν την απόπειρα, είναι έντονα διεγερμένα και πιθανότατα έχουν αδυναμία αντίστασης στις παρορμήσεις τους, δυσκολία στη λήψη αποφάσεων και αυξημένη συναισθηματική ευμεταβλητότητα (Hawton and Heeringen, 2000). Σε μια μελέτη που έκαναν οι Pompili και συνεργάτες (2009), βρήκαν ότι οι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου για την αυτοκτονία τροφίμων με μικρή ποινή φυλάκισης είναι η ανεπάρκεια των ψυχιατρικών υπηρεσιών μέσα στη φυλακή, η φτωχή επικοινωνία μεταξύ των μελών του προσωπικού, η έλλειψη εξειδίκευσης του προσωπικού των φυλακών στις αυτοκτονικές συμπεριφορές και η εκτίμηση μιας απόπειρας ως «χειριστικής» με αποτέλεσμα την υποβάθμιση της σημασίας της. Επιπλέον, αναφέρονται η στέγαση σε μονά κελιά, η φτωχή οικογενειακή και κοινωνική υποστήριξη, το ιστορικό ψυχιατρικής ασθένειας και αυτοκτονικής συμπεριφοράς, η έλλειψη ελπίδας και η αίσθηση αδιεξόδου καθώς και η ύπαρξη οργανωμένου σχεδίου για αυτοκτονία.

Παρόλο που η αυτοκτονία στις φυλακές όπου οι τρόφιμοι έχουν επιβαρυνθεί με ποινή φυλάκισης μεγαλύτερη του ενός έτους έχει μελετηθεί λιγότερο από την αυτοκτονία στις φυλακές σε τρόφιμους με μικρότερη ποινή (έχει περιγραφεί αναλυτικά παραπάνω), αποτελεί και σε αυτήν την περίπτωση την κύρια αιτία θανάτου σε μεγάλο αριθμό χωρών (Topp, 1979; Hayes, 1983; Dooley, 1990; Joukamaa, 1997). Έχει φανεί ακόμη ότι τα ποσοστά των αυτοκτονιών στις φυλακές είναι σημαντικά μεγαλύτερα, σε σχέση με τα ποσοστά που παρατηρούνται στο γενικό πληθυσμό (Joukamaa, 1997; Kerkhof and Bernasco, 1990; Burtch, 1979; Hoff, 1973). Ακόμη, έρευνες έχουν δείξει ότι οι πληθυσμοί στις συγκεκριμένες φυλακές περιλαμβάνουν άτομα που εμφανίζουν πολλούς παράγοντες κινδύνου για αυτοκτονία (Kelly and Kennedy, 2005). Οι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου, όπως φάνηκε από μια έρευνα που έγινε στην Αυστραλία, αφορούν σε δημογραφικά χαρακτηριστικά (ηλικία και εθνικότητα), γενικό πλαίσιο φυλακών και συνθήκες φυλάκισης, διαπροσωπικές σχέσεις με τους συγκρατούμενους, ιστορικό βίαιης συμπεριφοράς και παιδικού τραύματος, ύπαρξη ψυχικής ασθένειας και διαταραγμένες οικογενειακές σχέσεις (Camilleri and McArthur, 2008). Επιπλέον, αναφέρονται η στέγαση σε μονό κελί, ο πρόσφατος αυτοκτονικός ιδεασμός, το ιστορικό αποπειρών αυτοκτονίας και η κατάχρηση αλκοόλ (Fazel et al, 2008). Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι τρόφιμοι των φυλακών αυτών οι οποίοι αποπειρώνται να αυτοκτονήσουν, έχουν κατηγορηθεί για βίαια εγκλήματα εναντίων άλλων και όχι για παραβάσεις που σχετίζονται με χρήση ή/και διακίνηση ναρκωτικών ουσιών ή αλκοόλ (Du Rand et al, 1995; Marcus and Alcabes, 1993; Esparza, 1973; Frost and Hanzlick, 1988; Salive et al, 1989). Σε μια μελέτη που περιελάμβανε όλες τις αυτοκτονίες σε μια μεγάλη αστική φυλακή των Η.Π.Α. κατά τη διάρκεια των ετών 1967-1992, οι Du Rand και συνεργάτες (1995) βρήκαν ότι οι τρόφιμοι που είχαν καταδικαστεί για φόνο ή ανθρωποκτονία αποτελούσαν το 39% όλων των περιπτώσεων αυτοκτονιών και μόνο το 2% του πληθυσμού της φυλακής, ενώ υπήρχε περίπου 19 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να αποπειραθούν να αυτοκτονήσουν σε σχέση με τους τροφίμους που είχαν καταδικαστεί για άλλα παραπτώματα. Συνεπώς, η καταδικαστική απόφαση για φόνο/ανθρωποκτονία φαίνεται ότι αποτελεί ένα σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την αυτοκτονική συμπεριφορά (Hawton and Heeringen, 2000).

Στο σημείο αυτό αξίζει να τονίσουμε ότι οι απόπειρες αυτοκτονίας μέσα στις φυλακές διαφέρουν σε κάποια σημεία από τις ολοκληρωμένες αυτοκτονίες των τροφίμων. Αρκετοί φυλακισμένοι οι οποίοι κάνουν απόπειρα αυτοκτονίας, δεν έχουν ως απώτερο στόχο τους το τέλος της ζωής τους, ενώ άλλοι επιμένουν πολύ χρησιμοποιώντας πιο βίαιες μεθόδους αυτοκτονίας μέχρι να επιτύχουν το θάνατό τους. Οι περισσότερες απόπειρες αυτοκτονίας γίνονται με τραυματισμό των καρπών των χειρών, ενώ οι ολοκληρωμένες αυτοκτονίες γίνονται με απαγχονισμό ή δηλητηρίαση από υπερβολική δόση φαρμάκων. Ωστόσο, οι απόπειρες αυτοκτονίας στις φυλακές έχουν και κάποια κοινά σημεία με τις ολοκληρωμένες αυτοκτονίες. Αυτά αφορούν κυρίως σε νεαρή ηλικία του αποπειραθέντα (συνήθως αναφέρονται τα 25 έτη), προηγούμενο ιστορικό αυτοκτονικής συμπεριφοράς, ιστορικό ψυχιατρικής θεραπείας και κατάχρηση ουσιών (Anasseril and Daniel, 2006).

Ο λόγος για τα υψηλά ποσοστά των αυτοκτονιών στις φυλακές, ανεξαρτήτως της διάρκειας της ποινής φυλάκισης αλλά και του είδους των αδικημάτων, παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστος (Hawton and Heeringen, 2000). Παρόλα αυτά, είναι πιθανό ότι πολλοί τρόφιμοι των φυλακών πάσχουν από ψυχιατρικές ασθένειες. Ο Teplin (1990) εξέτασε το ποσοστό των ψυχικών διαταραχών σε ένα τυχαίο δείγμα 728 ανδρών, οι οποίοι ήταν κρατούμενοι σε φυλακές μιας χώρας των Η.Π.Α., και βρήκε ότι οι σοβαρές ψυχικές διαταραχές (μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο, μανιακό επεισόδιο και σχιζοφρένεια) εμφανίζονται στις φυλακές σε ποσοστά δύο έως τρεις φορές υψηλότερα σε σχέση με το γενικό πληθυσμό. Επιπλέον, σε μια άλλη διεθνή έρευνα που έγινε σε φυλακές κατά τη διάρκεια των ετών 1999-2000, βρέθηκε ότι είχαν αυτοκτονήσει 172 τρόφιμοι, 110 από τους οποίους είχαν ιστορικό ψυχικών διαταραχών. Η συνηθέστερη διάγνωση ήταν η εξάρτηση από ουσίες σε ποσοστό 39,27%, ενώ 89 άτομα είχαν συμπτώματα ψυχικών ασθενειών κατά την εισαγωγή τους στη φυλακή (Shaw et al, 2004). Αξίζει να σημειωθεί ότι η παρατηρούμενη αναλογία των ποσοστών ψυχικών ασθενειών στις φυλακές προς την αναλογία των ποσοστών στο γενικό πληθυσμό ήταν σημαντικά υψηλότερη από τη συγκρινόμενη αναλογία των ποσοστών που εμφανίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Το προαναφερθέν εύρημα υποδεικνύει ότι η σύλληψη πιθανότατα επισυμβαίνει κατά τη διάρκεια μιας περιόδου υποτροπής της ψυχικής ασθένειας. Επιπροσθέτως, οι Novick και Remmlinger (1978) βρήκαν ότι το 75% ή και περισσότερο των τροφίμων των σωφρονιστικών ιδρυμάτων που πραγματοποίησαν απόπειρα στη νέα Υόρκη κατά τη διάρκεια των ετών 1971-1976, είχαν ψυχιατρικά προβλήματα. Οι Marcus και Alcabes (1993) υπέδειξαν ότι το 46% των τροφίμων φυλακών στη νέα Υόρκη οι οποίοι είχαν αυτοκτονήσει, είχαν ένα ιστορικό προηγούμενης ενδονοσοκομειακής ή εξωνοσοκομειακής ψυχιατρικής φροντίδας. Επιπλέον, ένα 63% αυτών είχαν και ιστορικό αυτοκτονικότητας, είτε με τη μορφή απειλών ή ιδεασμού είτε με τη μορφή αποπειρών αυτοκτονίας. Ακόμη, το 73% των αυτοκτονηθέντων αυτού του δείγματος είχαν ζητήσει ψυχιατρικές υπηρεσίες στη φυλακή, ενώ το 91% αυτών είχαν εξεταστεί μες στη φυλακή από ειδικούς ψυχικής υγείας. Σε μια μελέτη όλων των αυτοκτονιών στις φυλακές της Φινλανδίας κατά τη διάρκεια των ετών 1969-1992, ο Joukamaa (1997) βρήκε ότι περισσότερα από τα μισά θύματα αυτοκτονιών είχαν μια «ψυχική διαταραχή» και είχαν ζητήσει ψυχιατρική φροντίδα μες στη φυλακή μία εβδομάδα περίπου πριν την αυτοκτονία τους. Οι Kerkhof και Bernasco (1990) επίσης στη μελέτη τους βρήκαν ότι περίπου τα μισά από τα θύματα αυτοκτονιών μες στις φυλακές, είχαν απευθυνθεί σε υπηρεσίες υγείας περίπου μία εβδομάδα πριν το θάνατό τους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στην προαναφερθείσα μελέτη, οι Kerkhof και Bernasco (1990) πήραν συνεντεύξεις από τροφίμους που είχαν πραγματοποιήσει μη θανατηφόρες απόπειρες αυτοκτονίας και βρήκαν ότι οι κυριότεροι ψυχοπιεστικοί παράγοντες για αυτούς ήταν τα προβλήματα με τους συγγενείς, με το προσωπικό αλλά και με τους άλλους τρόφιμους, η αίσθηση της «ταλαιπωρίας» από την εμπειρία της φυλάκισης αλλά και η χρήση ουσιών. Ο υπερπληθυσμός έχει επίσης συσχετιστεί με αυξημένα ποσοστά αυτοκτονιών στα σωφρονιστικά ιδρύματα (Cox et al, 1984; Innes, 1987).

Τρόποι διαχείρισης και πρόληψης

Ένας αρκετά μεγάλος αριθμός συγγραφέων έχει προτείνει στρατηγικές για την κλινική διαχείριση των αυτοκτονικών τροφίμων στις φυλακές (Smialek and Spitz, 1978; Hayes, 1983; Jordan et al, 1987; Kerkhof and Bernasco, 1990; Marcus and Alcabes, 1993; Lester and Danto, 1993; Farmer et al, 1996; Joukamaa, 1997; Hayes, 1997). Οι περισσότερες στρατηγικές εστιάζονται στην αυξημένη ανάγκη για αναγνώριση και θεραπεία των ψυχικών διαταραχών αλλά και στις μεγαλύτερες προσπάθειες που απαιτούνται όσον αφορά στη φυσική παρεμπόδιση των αποπειρών αυτοκτονίας. Κάποιες από τις κυριότερες στρατηγικές που έχουν προταθεί είναι οι εξής: α) άμεση εκτενής εξέταση όλων των τροφίμων για αυτοκτονικότητα, ύπαρξη ψυχικής ασθένειας αλλά και εξάρτηση από το αλκοόλ ή από άλλες ουσίες, β) στενή παρακολούθηση, η οποία περιλαμβάνει την τοποθέτηση καμερών επιτήρησης σε ελεγχόμενα κελιά, γ) αφαίρεση εν δυνάμει θανατηφόρων μέσων (π.χ. ζώνες, κορδόνια, αιχμηρά αντικείμενα κ.ά.), δ) τοποθέτηση προστατευτικών καλυμμάτων στα κάγκελα των κελιών για παρεμπόδιση ενδεχόμενου απαγχονισμού, ε) αφαίρεση όλων των αντικειμένων που μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως μέσα απαγχονισμού (π.χ. γάντζοι, σωλήνες κ.ά.), στ) στέγαση στα κελιά με άλλους τροφίμους και αποφυγή μοναχικών κελιών, ζ) εκπαίδευση ολόκληρου του προσωπικού στην αναγνώριση σημείων αυτοκτονικότητας, ύπαρξης ψυχικής ασθένειας και εξάρτησης από ουσίες και η) συνεχιζόμενη παρακολούθηση και εκτίμηση των τροφίμων που ανήκουν στις ομάδες υψηλού κινδύνου για αυτοκτονία. Σε μια άλλη έρευνα που έγινε στην Αυστραλία, φάνηκε ότι οι κυριότεροι προστατευτικοί παράγοντες για τη μείωση του αυτοκτονικού ιδεασμού και την αποφυγή των αυτοκτονικών συμπεριφορών μέσα στις φυλακές είναι η οικογενειακή υποστήριξη και οι επισκέψεις από συγγενείς, η απασχόληση με δημιουργικές δραστηριότητες μέσα στη φυλακή, η υποστήριξη από τους συγκρατούμενους αλλά και από τους υπαλλήλους του σωφρονιστικού συστήματος και, τέλος, η ύπαρξη ελπίδας για το μέλλον (Camilleri and McArthur, 2008).

Πέρα από τις προαναφερθείσες στρατηγικές, οι οποίες αφορούν κυρίως την περίοδο πριν την αυτοκτονία μέσα στη φυλακή, θα πρέπει τα σωφρονιστικά ιδρύματα να εφαρμόσουν και πρακτικές βελτίωσης των παρεχόμενων υπηρεσιών, οι οποίες θα εφαρμόζονται μετά από μια αυτοκτονία. Οι πρακτικές αυτές θα πρέπει να εστιάζονται κυρίως στην έρευνα των ενδείξεων και των προειδοποιητικών σημείων, τα οποία εμφάνιζαν οι τρόφιμοι και τα οποία συλλέγονται από άτομα τα οποία σχετίζονταν με αυτούς (Pompili et al, 2009).

Πολλοί τρόφιμοι των φυλακών ενδέχεται να προσποιούνται και να πραγματοποιούν απόπειρες αυτοκτονίας με χαμηλή επικινδυνότητα, ώστε να εξασφαλίσουν τη μετακίνησή τους σε άλλα κελιά και την τοποθέτησή τους σε πιο «επιθυμητά» περιβάλλοντα (Hawton and Heeringen,  2000). Ο Haycock (1989), ωστόσο, αναφέρει ότι η παρουσία του χαρακτηριστικού του χειρισμού σε μια απόπειρα αυτοκτονίας που πραγματοποιείται από κάποιο άτομο δεν μπορεί να αποτελεί «οδηγό» για την αντιμετώπιση της επόμενης αυτοκτονικής συμπεριφοράς του. Θα πρέπει ακόμη να σημειωθεί ότι το 30% περίπου των τροφίμων των φυλακών δεν έχουν ιστορικό ψυχιατρικής ασθένειας και δεν εμφανίζουν κάποια προειδοποιητικά σημεία, γεγονός που δυσχεραίνει τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας του σωφρονιστικού συστήματος (Anasseril and Daniel, 2006). Ωστόσο, πολλά σωφρονιστικά ιδρύματα, τα οποία έχουν εφαρμόσει κάποιες από τις παραπάνω στρατηγικές για την πρόβλεψη και πρόγνωση των αυτοκτονιών, έχουν μειώσει αισθητά την επίπτωση τόσο των αποπειρών όσο και των αυτοκτονιών στα περιβάλλοντά τους (Lester and Danto, 1993; Hayes, 1997; Farmer et al, 1996). Το γεγονός αυτό αντανακλά την αποτελεσματικότητα και την πληρότητα που μπορούν να έχουν οι ψυχιατρικές υπηρεσίες και οι υπηρεσίες υγείας στα πλαίσια του σωφρονιστικού συστήματος (Anasseril and Daniel, 2006).

Επίλογος

Τα στοιχεία που μέχρι τώρα έχουν συγκεντρωθεί σχετικά με τη σύνδεση της αυτοκτονίας με τη βία βοηθούν στο να ειδωθεί η αυτοκτονία στην πραγματική της διάσταση, δηλαδή ως μια πράξη επιθετική. Ωστόσο, χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση οι παράγοντες οι οποίοι προσδιορίζουν την «κατεύθυνση» της επιθετικότητας (aggression) (προς τον εαυτό ή προς τους άλλους). Οι μελλοντικές έρευνες θα ήταν σκόπιμο να εστιαστούν στην επιθετικότητα, η οποία πιθανότατα αποτελεί το κοινό στοιχείο που «κρύβεται» πίσω από τις δύο αυτές συμπεριφορές, ώστε να υπάρχει καλύτερη κατανόηση, πρόβλεψη και πρόγνωση των καταστροφικών αυτών συμπεριφορών.

Βιβλιογραφία

  • Anasseril, E. and Daniel, M.D. (2006) Preventing Suicide in Prison: A Collaborative Responsibility of Administrative, Custodial, and Clinical Staff. J Am Acad Psychiatry Law, 34: 165-175.
  • Breed, W. (1963) Occupational mobility and suicide among white males. American Sociological Review, 28: 179-188.
  • Burtch, B.E. (1979) Prisoner suicide reconsidered. International Journal of Psychiatry and the Law, 2: 407-413.
  • Camilleri, P. and McArthur, M. (2008) Suicidal behaviour in prisons: Learning from Australian and international experiences. International Journal of Law and Psychiatry, 31: 297-307.
  • Cox, J.F., Paulus, P.B. and McCain, G. (1984) Prison overcrowding research. American Psychologist, 39: 1148-1160.
  • Danto, B.L. (1989) The role of the forensic psychiatrist in jail and prison suicide litigation. In R. Rosner and R.B. Harmon (Eds), Correctional Psychiatry. New York: Plenum.
  • Dooley, E. (1990) Prison suicide in England and Wales, 1972-87. British Journal of Psychiatry, 156: 40-45.
  • Du Rand, C.J., Burtka, G.J., Federman, E.J., Haycox, J.A. and Smith J.W. (1995) A quarter century of suicide in a major urban jail: implications for community psychiatry. American Journal of Psychiatry, 152: 1077-1080.
  • Esparza, R. (1973) Attempted and committed suicide in country jails. In B.L. Danto (Ed.), Jailhouse Blues. Orchard Lake, MI: Epic.
  • Farmer, K.A., Felthous, A.R. and Holzer, C.E. (1996) Medically serious suicide attempts in a jail with a suicide prevention program. Journal of Forensic Sciences, 41: 240-246.
  • Fazel, S., Cartwright, J., Norman-Nott, A. and Hawton, K. (2008) Suicide in prisoners: a systematic review of risk factors. J Clin Psychiatry, 69: 1721- 1731.
  • Fazel, S. and Baillargeon, J. (2010) The health of prisoners. Lancet, 377: 956-965.
  • Freud, S. (1915) Mourning and melancholia. In J. Strachey (Trans. And Ed.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmud Freud, pp. 243-258. London: Hogarth.
  • Frost, R. and Hanzlick, R. (1988) Death in custody. Atlanta Jail and Fulton Country Jail, 1974-1985. American Journal of Forensic Medicine and Pathology, 9: 207-211.
  • Hardyman, P.L. (1983) The Ultimate Escape: Suicide in Ohio’s Jails and Temporary Detention Facilities, 1980-1981. Columbus, OH: Ohio Bureau of Adult Detention Facilities and Services.
  • Hawton, K. and Heeringen, K.V. (2000) The International Handbook of Suicide and Attempted Sucide. John Wiley & Sons, Chichester.
  • Haycock, J. (1989) Manipulation and suicide attempts in jails and prisons. Psychiatric Quarterly, 60: 85-98.
  • Hayes, L.M., and Kajdan, B. (1981) And Darkness Closes. In: A National Study of Jail Suicides. Washington, DC: National Center on Institutions and Alternatives.
  • Hayes, L.M. (1983) And darkness closes in … a national study of jail suicides. Criminal Justice and Behaviour, 10: 461-484.
  • Hayes, L.M. and Rowan, J.R. (1988) National Study of Jail Suicides: Seven Years Later. Alexandria, VA: National Center on Institutions and Alternatives.
  • Hayes, L.M. (1997) From chaos to calm: one jail system’s struggle with suicide prevention. Behavioural Sciences and the Law, 15: 399-413.
  • Henry, A. and Short, J. (1954) Suicide and Homicide: Some Economic, Sociological, and Psychological Aspects of Aggression. Glencoe, IL: Free Press.
  • Hoff, H. (1973) Prevention of suicide among prisoners. In B. Danto (Ed.), Jailhouse Blues. Orchard Lake, MI: Epic.
  • Innes, C.A. (1987) The effects of prison density on prisoners. Criminal Justice Archive and Information Network, 1: 3.
  • Jacobs, D.G., Baldessarini, R.J. and Meltzer, H. (2003) Practice guideline for the assessment and treatmentof patients with suicidal behaviors. Am J Psychiatry, 11: 23-24.
  • Jordan, F.B., Schmeckpeper, K. and Strope, M. (1987) Jail suicides by hanging: an epidemiological review and recommendations for prevention. American Journal of Forensic Medicine and Pathology, 8: 27-31.
  • Joukamaa, M. (1997) Prison suicide in Finland, 1969- 1992. Forensic Science International, 89: 167-174. Kariminia, A., Matthew, G.L., Butler, T.G., Levy, M.H., Corben, S.P., Kaldor, J.M. and Grant, L. (2007) Suicide risk among recently released prisoners in New South Wales, Australia. The Medical Journal of Australia, 187: 387-390.
  • Kelly, B.D. and Kennedy, H.G. (2005) Suicide in prisons. The British Journal of Psychiatry, 186: 354-355.
  • Kerkhof, J.F.M. and Bernasco, W. (1990) Suicidal behaviour in jails and prisons in The Netherlands: incidence, characteristics, and prevention. Suicide and Life-Threatening Behavior, 20: 123-137.
  • Lester, D. and Danto, B. (1993) Suicide Behind Bars: Prediction and Prevention. Philadelphia, PA: Charles.
  • Marcus, P. and Alcabes, P. (1993) Characteristics of suicides by inmates in an urban jail. Hospital and Community Psychiatry, 44: 256-261.
  • Maris, R.W. (1975) Sociology. In S. Perlin (Ed.), A Handbook for the Study of Suicide. New York: Oxford University Press.
  • Menninger, K. (1938) Man Against Himself. New York: Harvest.
  • Novick, L.F. and Remmlinger, E. (1978) A study of 128 deaths in New York City Correctional facilities, 1971- 1976. Medical Care, 16: 749-756.
  • Pompili, M., Lester, D., Innamorati, Del Casale, A., Girardi, P., Ferracuti, S. and Tatarelli, R. (2009) Preventing Suicide in Jails and Prisons: Suggestions from Experience with Psychiatric Inpatients. J Forensic Sci, 54.
  • Rada, R.T. (1981) The violent patients: rapid assessment and management. Psychosomatics, 22: 101-109.
  • Salive, M.E., Smith, G.S. and Brewer, T.F. (1989) Suicide mortality in the Maryland state prison system 1979-1987. Journal of the American Medical Association, 262: 365-369.
  • Shaw, J., Baker, D. and Hunt, I.M. (2004) Suicide by prisoners: national clinical survey. British Journal of Psychiatry, 184: 263-267.
  • Smialek, J.E. and Spitz, W.U. (1978) Death behind bars. Journal of the American Medical Association, 240: 2563-2564.
  • Smith, M.D. and Parker, R.N. (1980) Type of homicide and variation in regional rates. Social Forces, 59: 136-147.
  • Smith, A.R., Witte, T.K., Teale, N.E., King, S.L., Bender, M.S. and Joiner, T.E. (2009) Revisiting Impulsivity in Suicide. Behav Sci Law, 26: 779-797.
  • Teplin, L.A. (1990) The prevalence of severe mental disorders among male urban jail detainees: comparison with the Epidemiologic Catchment Area Program. American Journal of Public Health, 80: 639-669.
  • Topp, D.O. (1979) Suicide in prison. British Journal of Psychiatry, 134: 24-27.
  • van Praag, H.M., Plutchik, R. and Apter, A. (Eds) (1990) Violence and Suicidality: Perspectives in Clinical and Psychobiological Research. New York: Brunner Mazel.
By Published On: 4 Δεκεμβρίου, 2021Tags: , , , ,